De voordeurbel gaat. Het is de pakketbezorger. “Zet maar in de lift!” roep ik door de intercom en laat met een druk op de knop de deur beneden open gaan. Boven haal ik het pakket uit de lift en zet het binnen voorzichtig op de eettafel.
Vroeger, toen ik nog kon zien, was ik dol op de puzzelboekjes van Denksport. Ik nam er altijd wel een paar mee op vakantie. Ik verslond kruiswoordpuzzels, Zweedse raadsels en Logikwizzen (Wie kent het nog? “Jimmy heeft een gele trui aan en een rode ballon. Anna heeft geen blauwe ballon, maar wel een groene pet…”)
Dat ligt natuurlijk ver achter mij. Ik kan al zo’n 16 jaar geen zwartdruk op papier meer lezen, laat staan puzzelboekjes invullen. Op een dag zit ik een beetje te scrollen door de collectie kranten en tijdschriften van Bibliotheekservice Passend Lezen. Ik stuit op een braille-maandblad dat Puzzel-Top heet. De omschrijving vertelt me het volgende: “Uitgave met puzzelopgaven, kruiswoordraadsels, doorlopers, cryptogrammen en sudoku’s..” Dit trekt mijn aandacht. Denkbeeldig vormt zich een groot vraagteken boven mijn hoofd. Hoe kan dit? Kruiswoordraadsels zijn toch bij uitstek visuele dingen. Hoe wil je die nou in braille weergeven? Ik besluit om er een abonnement op te nemen en dan maar gewoon eens te kijken wat er komt.
Een paar weken later ontvang ik de eerste Puzzel-Top met de post. Het is één brailleband en het staat vol met… braille. Geen reliëftekeningen, geen voelbare schematische weergaven. Alleen maar tekst in braille. Ik zoek in de inhoudsopgave naar een kruiswoordpuzzel. Er staan er twee in, dus ik blader naar de eerste en begin te lezen:
Kruiswoord
Het kruiswoord bestaat uit de volgende vakjes:
Horizontaal: a tot en met s
Verticaal: 1 tot en met 13
De volgende vakjes zijn zwart:
1: e, f, n, o
2: b, h, p
etc.
Als alle zwarte vakjes benoemd zijn, volgen de omschrijvingen van de woorden.
Horizontaal:
1a: provincie
1g: tot welke tijd
etc.
Verticaal:
a1: niet tegen
c1: klassiek zangspel
etc.
Ik begrijp het. Het is helemaal uitgeschreven aan de hand van coördinaten. Alle rijen hebben een nummer, alle kolommen een letter. Zoals een schaakbord die ook heeft. Maar dan doemt een volgende vraag op. Hoe los je dit blind op? Je kunt moeilijk een raster tekenen en invullen. En alles in je hoofd onthouden is niet te doen. Met mijn ouderwetse Perkins brailletypemachine iets in elkaar flansen? Nee, dat lijkt me ook niet de oplossing. Ik pak mijn Scrabble bord met gebrailleerde lettertegeltjes, maar ook die voldoet niet.
Hoe dan?
Ik vraag ChatGPT of er tactiele kruiswoordborden bestaan. Het komt met wat alternatieven. Maar dat is het duidelijk allemaal niet. Dan besluit ik het in de mailinglijst van visuelehandicap te vragen. Of iemand iets weet.
Een dag later ontvang ik een e-mail van Ignace uit België. Hij is volledig blind en draagt twee oogprotheses. Hij heeft een 3D printer waarmee hij hobbymatig de handigste en mooiste dingen maakt. Hij zou wel zo’n bord voor me kunnen maken, schrijft hij me. Ondertussen had ik met ChatGPT een idee voor een herbruikbaar kruiswoordbord met gebrailleerde lettertegeltjes en voelbare zwarte tegeltjes uitgewerkt. Dat mail ik hem. Ignace antwoordt enthousiast. Dit ziet hij wel zitten. We komen een prijs overeen en hij gaat aan de slag. Anderhalve maand later is Ignace klaar. Tussentijds had hij mijn man en mij op de hoogte gehouden met foto’s en uitleg van proefdrukken. We merkten toen al met hoeveel aandacht en precisie hij aan dit project werkte.
Ik pak het pakket voorzichtig uit. Het zwarte kruiswoordbord bestaat uit vier delen die ik in elkaar kan klikken. Aan de randen staan in witte letters en cijfers de coōrdinaten, met daaronder uiteraard voelbare braille. Het bord is een tactiel raster van vakjes, waar de tegeltjes precies in passen. Elk wit tegeltje is voorzien van een zwartdruk letter en het corresponderende braille teken. De zwarte tegeltjes zijn voorzien van een wit, voelbaar kadertje. Bovendien hebben alle tegeltjes links bovenin een gaatje, waardoor ik ze met het bijgeleverde pinnetje makkelijk uit het bord kan halen. Alles zit netjes geordend in een kunststof doos met vakjes en een deksel. Het is prachtig. Het is zo mooi dat het me ontroert. Ik ben er een tijdje stil van.
De rest van het weekend zit ik heerlijk te puzzelen. Volledig op de tast.
